Het Gezagsregister en echtscheiding | Wat moet Je weten?

Direct antwoord

Het Gezagsregister is een openbaar register bij de rechtbank waarin wordt vastgelegd wie het ouderlijk gezag heeft over minderjarige kinderen. Bij een echtscheiding verandert het gezamenlijk gezag in principe niet automatisch. Beide ouders behouden het gezag, tenzij de rechter anders beslist. Het Gezagsregister wordt pas relevant als één ouder het eenhoofdig gezag krijgt of als er een voogd wordt aangesteld. In dat geval moet de wijziging worden ingeschreven in het register.

Wat is het Gezagsregister precies?

Het Gezagsregister is een landelijk register dat wordt bijgehouden door de rechtbanken in Nederland. Het register bevat informatie over:

• Wie het ouderlijk gezag heeft over minderjarige kinderen
• Of er een voogd is aangesteld
• Of het gezag is beperkt of ontnomen
• Of er een mentor of bewindvoerder is benoemd voor het kind

Het register is openbaar. Dit betekent dat iedereen het kan raadplegen, bijvoorbeeld scholen, ziekenhuizen, de Belastingdienst of andere instanties die moeten weten wie beslissingen mag nemen over een kind.

Gezag bij scheiding: wat verandert er?

Bij een echtscheiding geldt als uitgangspunt dat beide ouders het gezamenlijk gezag behouden. Dit is vastgelegd in de wet en de rechter wijkt hier alleen van af als het belang van het kind dit vereist.

Situatie	Gezag na scheiding	Registratie nodig?
Getrouwd, gezamenlijk gezag	Blijft gezamenlijk	Nee
Rechter wijst eenhoofdig gezag toe	Eén ouder heeft gezag	Ja, in Gezagsregister
Ongehuwd, alleen moeder erkend	Alleen moeder heeft gezag	Vader kan gezag aanvragen
Voogd aangesteld	Voogd heeft gezag	Ja, in Gezagsregister

Wanneer verandert het gezag bij scheiding?

Het gezag verandert alleen als de rechter hiertoe beslist. Dit kan in de volgende situaties:

Eenhoofdig gezag

Een ouder kan de rechter verzoeken om het eenhoofdig gezag te krijgen. De rechter wijst dit alleen toe als:

• Er een onaanvaardbaar risico is dat het kind klem raakt tussen de ouders
• De ouders niet in staat zijn om gezamenlijk beslissingen te nemen
• Er sprake is van ernstig huiselijk geweld of verwaarlozing
• Eén ouder langdurig onbereikbaar is (bijvoorbeeld bij detentie of verblijf in het buitenland)

In de praktijk wordt eenhoofdig gezag zelden toegewezen. De rechter gaat er vanuit dat gezamenlijk gezag in het belang van het kind is, ook als de ouders niet goed met elkaar overweg kunnen.

Gezamenlijk gezag bij ongehuwde ouders

Bij ongehuwde ouders heeft alleen de moeder automatisch gezag. De vader krijgt pas gezag als hij het kind heeft erkend én het gezag is aangetekend bij het Gezagsregister. Dit kan via de rechtbank of (sinds 2023) bij de burgerlijke stand.

Hoe raadpleeg je het Gezagsregister?

Het Gezagsregister kun je raadplegen bij de rechtbank in het arrondissement waar het kind woont. De stappen:

1. Neem contact op met de rechtbank (telefonisch of via de website)
2. Vraag een uittreksel aan uit het Gezagsregister
3. Vermeld de naam en geboortedatum van het kind
4. Het uittreksel wordt per post of digitaal verstuurd

De kosten zijn gratis. Iedereen mag het register raadplegen, dus ook grootouders, scholen, artsen of andere betrokkenen.

Praktische gevolgen van gezag bij scheiding

Wat mag je met gezamenlijk gezag?

Bij gezamenlijk gezag moeten beide ouders instemmen met belangrijke beslissingen over het kind:

• Schoolkeuze en schoolwisseling
• Medische behandelingen (behalve spoedeisend)
• Verhuizing naar een andere stad of land
• Aanvragen van een paspoort
• Wijziging van de achternaam
• Religieuze opvoeding

Dagelijkse beslissingen (eten, kleding, bedtijden) mag de ouder die het kind op dat moment verzorgt zelfstandig nemen.

Concreet voorbeeld: verhuizing met kinderen

Situatie: Na de scheiding wil moeder Sarah verhuizen van Utrecht naar Groningen voor een nieuwe baan. Vader Pieter heeft gezamenlijk gezag en is het er niet mee eens.

Gevolg: Sarah mag niet zomaar verhuizen. Ze moet toestemming vragen aan Pieter. Weigert hij? Dan kan Sarah de rechter om een vervangende toestemming vragen. De rechter weegt het belang van het kind af: verandert het contact met de andere ouder? Moet het kind van school wisselen? Is de nieuwe situatie beter voor het kind?

Dit soort geschillen komt regelmatig voor na scheidingen. Leg daarom in het ouderschapsplan vast hoe jullie omgaan met eventuele verhuizingen.

Gezag vastleggen in het ouderschapsplan

Bij een scheiding met kinderen ben je verplicht een ouderschapsplan op te stellen. Hierin leg je onder andere vast:

• De verdeling van zorg- en opvoedingstaken
• De omgangsregeling (wanneer zijn de kinderen bij welke ouder?)
• De kinderalimentatie
• Hoe jullie omgaan met belangrijke beslissingen
• Hoe jullie omgaan met communicatie over de kinderen

De rechter toetst het ouderschapsplan en kijkt of de afspraken in het belang van het kind zijn. Het gezag zelf verandert niet door het ouderschapsplan; dat kan alleen de rechter wijzigen.